NHỰT  KƯ  NGÀY VỀ -  Dương Tấn Long

Kỳ 12



 

Thứ ba 15/03/2005.

Tôi và đứa em trai dậy sớm. Không đi quán mà uống cà phê nhà, dùng loại "3 in 1" cho nhanh gọn. Hai anh em ngồi nói chuyện vu vơ chờ đến giờ "xuất quân". Bây giờ có những loại cà phê gói VN chế biến sẵn thế này cũng tiện. Tuy không ngon và đậm đà như cà phê phin nhưng hương vị chấp nhận được.

7.15h. Sáng nay tôi về thăm nhà Nội ở làng Ḥa Thuận xă Ninh B́nh. Thường khi đi theo lộ tŕnh: Nguyễn Trường Tộ, Trần Quí Cáp, Phong Ấp, B́nh Trị. Nhưng hôm nay, v́ muốn điểm tâm món bánh ướt quán “Cây số 1” nên phải đi: Nguyễn Trường Tộ, Trần Quí Cáp, B́nh Thành, Phước lư, Phong Ấp, B́nh Trị. Lần nào về Ninh Ḥa cũng vậy, tôi phải một lần đi ăn bánh ướt quán “Cây số 1” mới thỏa ḷng.

Có lẽ bánh ướt ở Ninh Ḥa xuất hiện đồng thời với bánh tráng - đă xưa như trái đất. Một món ăn b́nh thường, chế biến từ gạo, không có ǵ mới lạ. Xóm Rượu có nhiều ḷ bánh tráng, nằm ở khu vực nhà anh Nguyễn Văn Thành, muốn ăn bánh ướt lúc nào cũng có, nhưng chưa bao giờ được xem "trọng" như một món đặc sản.

Quán "Cây số 1" có từ trước 1975. V́ nằm ở cây số 1, trên quốc lộ 26, từ Ninh Ḥa đi Buôn Ma Thuột nên người ta gọi quán "Cây số 1" cho dễ hiểu. Nơi ấy có 2 quán, nằm 2 bên cửa ngơ vào làng Phước Lư. Trước là quán bánh bèo, nhưng chẳng biết trở thành bánh ướt lúc nào. Hiện tại bánh ướt là món điểm tâm thời thượng ở Ninh Ḥa. Quán "Cây số 1" là địa chỉ mà lớp trẻ Ninh Ḥa thường rủ nhau hoặc là nơi đăi khách ăn sáng với mức trân trọng c̣n hơn cả món nem.

B́nh thường bánh ướt có thể được hiểu: bánh tráng chưa khô, bánh tráng mới ra ḷ hoặc bánh tráng "non"...Cho nên nó là bán thành phẩm hoặc sản phẩm phụ của bánh tráng. Nhưng quán bánh ướt th́ khác, chẳng dính líu ǵ tới bánh tráng cả. Mục đích của sản phẩm là làm ra để bán cho người muốn ăn bánh ướt, nên qui tŕnh chế biến, thưởng thức có khác. Có một loại bánh giống như bánh ướt, người miền Nam gọi là bánh cuốn, bánh tráng dày, bỏ nhiều nhân, cách ăn có khác. Nổi tiếng như bánh cuốn Tây Hồ ở Sài G̣n.

     

Bánh ướt quán “Cây số 1” đường kính chừng 2 tấc, tráng vừa chiếc đĩa lớn. Khi dọn, mỗi đĩa đựng một chiếc bánh, đó cũng là 1 đơn vị tính tiền. Bánh nơi này được tráng rất mỏng nhưng chất bánh dẻo dai. Một mặt trát mỡ hành và rắc đều bột tôm với mật độ vừa phải. Có lẽ mọi “cớ sự” nằm ở nước chấm. C̣n nhớ bà con Ninh Ḥa nhại lời bài hát: - "Khoẻ v́ nước bánh ướt chấm mắm nêm...". Ngoài mắm nêm cố hữu c̣n có mắm nước được pha chế sẵn, rất vừa ăn. Chỉ cần nặn chanh, thêm ớt hoặc vào mùa th́ có xoài sống sắc nhỏ, bỏ vào tủy thích. Nh́n chén nước chấm đă nhỏ dăi.

Hỏi bánh ướt ra sao, tôi không do dự: - ngon. Một bạn Ninh Ḥa sống ở nước ngoài, đi năm châu bốn biển, ăn không sót cao lương mỹ vị nào, đớp một miếng bánh ướt, chưa kịp nuốt đă khen: - tuyệt vời. Một bạn nữ "thực như miêu", e lệ lắm cũng chén được 9 cái. Một chàng háu ăn, chưa kịp thỏa măn th́ chồng đĩa trước mặt đă lên 14 chiếc. Tôi c̣n thèm nhưng đến chiếc thứ 12 phải ngừng v́ sợ bạn nói tham ăn. Chồng đĩa sẽ "tố giác" sức ăn mỗi người. Ai ăn nhiều ắt hẳn phải "ngập mặt". Dù đồng đội mạnh ăn, người khao không phải quá lo ngại túi tiền, v́ mỗi "bụng" giá không quá một tô phở. Bánh ướt Ninh Ḥa là thế !

Nhưng cái chán nhất của hai quán "Cây số 1" là t́nh trạng phục vụ. Một bữa ăn bánh ướt giờ “cao điểm” mất không dưới 45 phút. Khách đến, quán chẳng cần săn đón, mời mọc. Nhanh lắm khoảng 15 phút sau mới chạm được đĩa bánh đầu tiên. Nhưng chưa vội mừng, v́ sau đó được nhấp nhử rất nhỏ giọt. Đợi nuốt nước bọt mấy lần, định buông lời "than thở" th́ được chiếu cố một đĩa! Cái bánh trải đầy đĩa, nhưng khi cuốn để ăn lại rất khiêm tốn. Ai ra vẻ lịch sự, nhẹ nhàng th́ phân làm 2 miếng, gắp 2 lần nhẹ tênh như "gió vào nhà trống" và chờ tiếp. Anh nào mạnh mồm, chẳng ngại ngùng, xơi nguyên chiếc th́ thời gian đợi lâu hơn. Người chạy bàn cứ phân phối đều và tỉnh bơ trước những kêu ca, làu nhàu của thực khách. Chỉ một ḷ tráng làm sao đáp ứng kịp bao nhiêu miệng ăn! Có phải nơi đây áp dụng chiến thuật tinh vi của Trạng Quỳnh?! Cứ để bao tử gào thét, thứ ǵ cũng ngon cả. Ăn một lần th́ nhớ đời. Sống và làm việc nhiều theo giờ giấc, với tác phong công nghiệp mà gặp cảnh này cứ tức anh ách!

Điều này tôi cho rằng người Ninh Ḥa ḿnh không nhạy với thị trường. Các ḷ bánh của xóm Rượu đâu rồi? Sao không mở vài ba quán để cạnh tranh?!. Người Sài G̣n thấy đắt hàng, đắt khách như vậy chỉ cần 30 giây sau, quán mọc lên như nấm. Đàng này, 30 năm sau Ninh Ḥa không thêm một quán bánh ướt nào, quán xá cũng chẳng cần phải chưng dọn, phô trương. Mặc dù lượng khách bây giờ đông và chịu ăn hơn. Nên quán "Cây số 1" vẫn c̣n là số 1!!! Khu vực gần Ngả ba Thành – Diên Khánh có nhiều quán bánh ướt kiểu này. Tuy không qua mặt Ninh Ḥa về độ ngon nhưng cung cách phục vụ rất tốt, không để khách hao tốn nhiều nước bọt.

Hôm nay cùng đi ăn bánh ướt với đứa em trai. "Nhịn nhục" lắm, phần tôi đếm được 13 đĩa. Em tôi không chịu thua nên chọn con số 15. Mất gần 50 phút mới ra khỏi quán vẫn chưa hài ḷng.

Ăn sáng nơi đây thường gặp người quen. Không ít trai thanh, gái lịch, rộn ràng xe pháo từ đâu đến. Có lần tôi gặp một nhóm kiến trúc sư quê Nha Trang, học dưới tôi một hai lớp, từ lúc ra trường đă gần 25 năm, đi về Nha Trang không gặp, nay lại kỳ ngộ ở quán này. Ba năm trước chẳng hẹn, nhưng anh em nhà tôi trên đường về Ḥa Thuận ghé quán gặp thầy Hiến, chị Phạm Thị Hoa, Hà Thu Thủy, Trương Tiểu Dung... Cuộc gặp bất ngờ đông vui hôm ấy kéo theo chầu cà phê ở một quán gần cầu Bến Gành.

8h05. Mặt trời đă lên cao. Từ cây số 1 đổ dốc Phước Lư, về Phong Ấp. Con đường nhựa êm ả. Có thể yên tâm ngắm cảnh. Các ruộng lúa đang chín tới, vài cánh đồng vẫn c̣n xanh. Như vậy ruộng ở vùng trên như Phú Nghĩa mà tôi đi qua cách đây hai ngày thu hoạch sớm hơn. Ôn lại những người quen ở làng Phước Lư, tôi chỉ nhớ bạn học tên Nguyễn Sa, anh Nguyễn Sương con ông giáo Ngô. Lần nào qua Phước Lư tôi đều thắc mắc mấy ngôi mộ cổ bằng đá ong to lớn bên đường. Nhân vật nào của Ninh Ḥa ngày xưa mà được mồ mả lớn như thế!? Ra gần đường Phong Ấp là làng Tuân Thừa. Có một ngơ đi hăng nước đá Thanh B́nh, gần cầu Bến Gành. Tiếp tục đi tới và quẹo phải chừng 150m là G̣ Quít - Một địa danh nằm sâu trong kư ức tôi. Nơi đó là ngả ba đi Ninh Quang. Lúc nhỏ, mỗi lần về Nội phải đi qua G̣ Quít, tôi luôn lo sợ. Đây là vùng đất cao. Con đường băng qua khu này đầy cát. Cảnh hoang vắng, nhiều bụi cây quít và mồ mả. Càng lo sợ càng phải chạy nhanh nhưng cát cứ kéo xe lại. Sợ nhất là xuống dốc vào làng B́nh Trị, khi đi qua cái miếu có cây đa. Ba tôi nói thực dân Pháp xử tử Việt Minh ở dưới cây đa ấy. Nhiều chuyện ma được nghe người lớn kể về khu này.

"G̣ Quít" chỉ c̣n là cái tên. Bây giờ muốn t́m quít nơi đây để nấu xôi “hơi bị khó”. Nhớ anh Nguyễn văn Thành có lần đă nhắc đến địa danh và cây quít này ở một bài trên www.ninh-hoa.com. Tôi nghe nói trái quít, xôi quít chứ có đựơc ăn bao giờ.

Các công tŕnh công cộng, cơ quan chính quyền xă Ninh B́nh và nhà dân xây dựng nhiều nơi đây. Hai năm trước, một lần đi về Ḥa Thuận, v́ đăng trí hay cảnh vật quá đổi thay, tôi đi lạc về phía Ninh Quang. Khi đến Chợ Mới mới biết ḿnh nhầm và quay lại G̣ Quít. Nhờ đi lạc tôi được dịp thăm lại Chợ Mới. Thoát mà đă trên 30 năm. Những ngôi nhà cổ khu chợ không c̣n. Cảnh vật đă nhiều thay đổi.

Ḥa Thuận là một làng nhỏ, heo hút của xă Ninh B́nh. Muốn đến Ḥa Thuận đi theo con đường xương sống của Ninh B́nh; Con đường bên trái là nhà cửa, bên phải là ruộng đồng. Đi hết B́nh Trị gặp Phụ Đằng rẽ trái. Cái mốc để biết ngả rẽ này là ngôi chùa Hưng Phước Long và cái lô cốt dưới gốc cây me.

Cái lô cốt đầu làng từ nhỏ tôi hay chú ư và có ấn tượng đặc biệt. Tôi đă chụp h́nh ghi nhớ và gởi lên www.ninh-hoa.com đă lâu, để đố người Ninh Ḥa nhưng h́nh như không c̣n trên trang web. Khối kiến trúc bằng đá, h́nh đa giác, đen thô, thấp tè trên mặt đất ấy theo tôi rất quí. Dù là sản phẩm của thực dân, nhưng phải xem nó như một di tích lịch sử hoặc là một chứng tích chiến tranh cần phải giữ ǵn. Có trong tay hai bức h́nh hai cái lô cốt của Ninh Ḥa, nhưng tôi suy đoán ở Ninh Ḥa c̣n không nhiều. Mặc dù lúc "sinh thời" nó đă gây kinh hoàng hoặc không được thiện cảm của các thế hệ cha ông, nhưng chuyện ấy đă trôi qua hơn 60 năm rồi. Không ai trân trọng hoặc quan tâm chăm sóc nhưng nó đă trơ gan, sống c̣n và trở nên quen thuộc với nhiều thế hệ chúng ta. Thời niên thiếu tôi nhiều lần ṭ ṃ, thắc mắc về "sự sống" bên trong và "cái chết" bên ngoài mấy cái lỗ chữ nhật đen ng̣m có tên như con gái (châu mai) ấy. Nhưng chắc chắn con cháu chúng ta sẽ c̣n nhiều ṭ ṃ, thắc mắc hơn. Đó là cơ hội để dạy chúng những bài học lịch sử. Chuyện tu sửa, giữ ǵn không khó. Tự thân nó rất kiên cố và "đời đá” bền vững hơn đời người rất nhiều. Quan trọng là chúng ta có nh́n ra vấn đề!?. Khối công tŕnh với diện tích khoảng 6m2 và cao chừng 1.5m ấy giá trị vật chất không bao nhiêu, nhưng giá trị phi vật chất của nó không ǵ có thể so sánh được. Tôi lo ngại v́ lư do nào đó, nó bị khai tử sớm.

Ninh Ḥa c̣n những cổ tích: Tháp Bửu Dương (240 năm), Lăng Bà Vú (200 năm), Ngôi nhà cổ Nghi Phụng (188 năm), trường Pháp Việt (83 năm), Ga xe lửa (74 năm) .v.v... Quê hương Ninh Ḥa ta là một vùng đất có truyền thống, có văn hóa lâu đời, nhưng chúng ta cũng có cả một cuộc chiến tranh dài khốc liệt. Việc bảo tồn mấy cái lô cốt này là cần thiết.

 

Dương Tấn Long
(đón xem tiếp kỳ 13)

 


 

 

Đọc :      Kỳ 1     Kỳ 2      Kỳ 3     Kỳ 4     Kỳ 5     Kỳ 6    Kỳ 7    Kỳ 8    Kỳ 9

                  Kỳ 10    Kỳ 11    Kỳ 12    Kỳ 13   Kỳ 14   Kỳ 15 (Hết)

 

        Trang Văn Thơ của Dương Tấn Long