NHỰT  KƯ  NGÀY VỀ -  Dương Tấn Long

Kỳ 10



 

Là con trai trưởng nhưng lúc ba c̣n sống, tôi chưa cảm nhận hết vai tṛ của ḿnh với gia đ́nh cũng như nhiều lẽ sống khác. Sau khi ba tôi mất, nhận thức về những điều này chợt đến rất tự nhiên. Tuổi đời trên dưới 50 cổ nhân nói là tuổi của "tri thiên mệnh”, bởi nó hội tụ nhiều yếu tố hệ trọng của đời người. Khi ấy cha mẹ đă tuổi "thất thập", ở ngưỡng cửa sự sống chết. Cho nên, theo tôi: Yếu tố có tính bước ngoặc để "tri thiên mệnh" là sự ra đi của cha mẹ.

Khi chịu tang, qú gối, đầu đội sớ cả giờ bên linh cữu, dưới lời kinh, chuông mơ của các vị sư và mấy ông thầy cúng th́ không cho phép ḿnh vô tư, non dại nữa. Trong giờ khắc thiêng ấy, sự vận động tích cực của những tế bào thần kinh đă chuyển hóa nhanh suy nghĩ để chúng ta nh́n cuộc đời sâu sắc hơn. 49 ngày, 100 ngày, 1 năm, 2 năm, cứ mỗi lần về quê lo đám giỗ là một dịp được chiêm nghiệm, hiểu hơn về "thiên mệnh". Dĩ nhiên c̣n có nhiều sự kiện và biến cố khác của cuộc sống tác động đến sự chuyển biến này. Nói là "thiên mệnh" để nghe cho cao siêu chứ đó chỉ là những lẽ sống và bản chất của cuộc đời này.

Có người bảo tôi lập bàn thờ riêng ở nhà để mỗi lần đám giỗ khỏi phải về quê, nhưng tôi chưa nghĩ đến điều đó. Về Ninh Ḥa dự đám giỗ là một mặc định, có ư nghĩa riêng của nó. Tôi luôn nao nức chuẩn bị cho chuyến đi ấy. Đây là lần giỗ thứ 4 của ba tôi nếu tính từ sau măn tang. Sự hiện diện của tôi ở đám giỗ là cần thiết cho tôi và cả cho gia đ́nh.

9h30. Chương tŕnh đă lo xong, "hậu cần" đă chuẩn bị. Gia đ́nh, bà con nhà tôi vốn rất đông, nên lực lượng nữ công gia chánh hùng hậu. Con cô, chú, bác, cậu, d́ lần lượt xuất hiện, cùng với con gái, con dâu, dưới sự điều khiển của "Bếp trưởng" Lê Thị Ngọc Vân. "Bếp trưởng" là thím tôi, một người giỏi việc bếp núc, vợ chú Dương Tấn Thưởng. Chú Thưởng trước thập niên 70 dạy lớp tiếp liên ở tiểu học Đức Trí, là người chụp chung tấm h́nh với thầy Đoàn Công Min ở mục trường Đức Trí www.ninh-hoa.com.

http://ninh-hoa.com/DT_ThayCo-BanCu.htm

Thím tôi là giáo viên trường G̣ Lăng trước và sau 1975. Đă dạy nhiều thế hệ học tṛ xóm Rượu.

http://ninh-hoa.com/GL_ThayCo-BanCu.htm

Trước 1970 dạy ở trường tiểu học Vĩnh Phú, bên cầu Sắt nên có tấm h́nh rất tuyệt, tôi dùng nó để minh họa cho bài "Cầu Sắt" trong "sông Dinh qua thi ca" ở www.ninh-hoa.com với chú thích: "Thanh nữ Ninh Ḥa bên cầu Sắt 1965".

http://ninh-hoa.com/dtlsongdinhqua11.htm

Kỳ này về, Thím đưa tôi một tấm h́nh đáng giá khác, cảnh thanh nữ đứng tựa thành cầu. Nh́n hành lang sắt dưới chân người thanh nữ hư mục, loang lổ tôi có nhiều cảm xúc trước tính tương phản và sắc màu thời gian. Thím tôi là con cháu của một ḍng họ có nhiều nhà giáo nổi tiếng ở Ninh Hưng. Tôi c̣n nhớ khi cô giáo Lê thị Ngọc Vân c̣n là người yêu của chú Thưởng. Lần đầu xuất hiện ở nhà tôi với chiếc áo dài duyên dáng, đi chiếc xe vélo solex màu đen rất thời thượng. Tôi "kính nể" và chịu ngay. Đó là h́nh ảnh ấn tượng về Mode ở quê ta thời ấy. Cô thanh nữ Lê thị Ngọc Vân bây giờ ở tuổi 60, đă thành bà, có cuộc sống b́nh dị, ở xóm Rượu. Dù sức khỏe có nhiều vấn đề nhưng thím tôi không từ chối việc phụ trách bếp cho ngày giỗ. Đây là lần thứ 4 Thím có mặt, tôi rất an tâm.

Ở Sài g̣n bây giờ, giỗ tiệc tổ chức ở nhà có trên chục người tham dự, phần lớn đều thuê những nơi chuyên kinh doanh đám tiệc. Từ thức ăn, chén đĩa, bàn ghế, đến người phục vụ. Giá không cao như ở nhà hàng, thực đơn tùy chọn, không vất vả việc nấu nướng, không tốn công sức phục vụ, dọn dẹp. Giá một bàn 10 người, 4 – 5 món, ăn no, từ 500 ngàn trở lên tùy theo thực đơn. Có tiền là có tất cả?!. Cuộc sống thời đại và đô thị là thế!.

Ở quê ḿnh chỉ khi nào đám cưới hoặc tiệc lớn mới thuê người nấu. Người thợ nấu chỉ bỏ công sức và mang theo ít dụng cụ làm bếp. Phần nguyên liệu, gia vị chủ nhà lo. Chén đĩa, bàn ghế tự túc hoặc mượn đâu đó, người nhà phục vụ nên chi phí không cao, chừng 1/2 giá Sài G̣n. Dĩ nhiên, thực đơn ở Ninh Ḥa không thể phong phú hơn.

Nếu chi phí cho thức ăn có thể “đóng” được, th́ thức uống luôn “mở” ở những cuộc tiệc đông người. Khi cánh đàn ông cao hứng mở liên tục nắp bia và cùng hô khẩu hiệu -"Dzô”, rất “đồng thanh tương ứng” th́ giá thành cuộc tiệc sẽ tăng theo. Chi phí này có thể từ 1/4 đến 1/3 giá thành.

Có một điều rất quí giá mà trong các đám tiệc theo kiểu “thuê mướn" thời nay không thấy hoặc ít gặp là sự quây quần, xúm xít, mỗi người một tay của cánh nữ. Mỗi gia đ́nh mỗi cảnh, quanh năm tất bật, bận rộn cuộc sống đời thường, khó đến với nhau. Đây là dịp gặp gỡ, tṛ chuyện, thăm hỏi, truyền đạt kiến thức nấu nướng, hiểu biết về nhau...Là cơ hội nuôi dưỡng sợi dây thân ái của gia đ́nh, thân tộc. Một sinh hoạt “đất lề quê thói" của xă hội c̣n chịu ảnh hưởng truyền thống cũ nhưng là một bản sắc tốt đẹp. Tôi rất sung sướng và hạnh phúc khi nh́n thấy h́nh ảnh này mỗi lần về giỗ tiệc gia đ́nh.

11h.Tôi phải “trực chiến” để tiếp khách. Bà con bên ngoại ở Diên Khánh có mặt đầy đủ. Bên nội c̣n vài người. Chỉ riêng gia đ́nh cô Sáu "Lợi Hanh" vắng bóng, v́ hôm nay cũng là ngày giỗ của dượng Sáu. Về phía gia đ́nh vắng hai em Dương Tấn Thăng và Dương Tấn Sơn. Chưa lần giỗ nào anh em có mặt đầy đủ. Tỷ số 6/8 là quá nhiều. Khách láng giềng được mời theo bán kính chung quanh chừng 5 nhà mỗi bên. Bạn bè vài người. Không quên mời ông Trưởng thôn. Sếp của xóm Rượu bây giờ là Trần Đức Tịnh, một bạn gần nhà, bà con chú bác với Trần Đức Cảnh, con ông giáo Tấn. Với tôi đây là dịp gặp lại nhiều người thân và xóm giềng.

11h30. Khách đă đầy đủ, buổi tiệc bắt đầu. Tuy mời hạn chế, vừa đủ ư nghĩa nhưng vẫn có hơn 50 người tham dự. Nhà tôi rất rộng, chỉ cần một gian phía sau là chứa đủ lượng khách. Khung cảnh vẫn như bao đám giỗ khác: Tṛ chuyện, ăn uống, ồn ào ... Má tôi vẫn có mặt tham dự. Bà ngồi trên xe lăn, có người phục vụ riêng, không ăn bao nhiêu, chủ yếu là hiện diện với mọi người. Tối qua bà đă chỉ định trang phục và trang sức chuẩn bị cho hôm nay. Dù "hơi tàn, lực tận” nhưng bản năng phụ nữ vẫn không mất trong bà.

Đám giỗ là dịp tưởng niệm người đă khuất, không buồn nhưng không quá vui như đám cưới hoặc những tiệc liên hoan khác. Tôi có băn khoăn, suy nghĩ về ư nghĩa của lễ tiệc này. Người xưa rất có lư khi đặt ra đám giỗ, đó là một mỹ tục. Thế nhưng tôi thoáng thấy chúng ta c̣n thiếu một số nghi thức cần thiết để đám giỗ có tính tích cực, như ư nghĩa sâu xa của nó. Không khéo đám giỗ chỉ là một bữa chén no say, vui vẻ. Hết xôi rồi tiệc !.

1h30. Tiệc tàn, khách về gần hết, chỉ c̣n lại anh em trong nhà, bà con thân cận, cùng một số khách Nha Trang, Diên Khánh ngồi lại tṛ chuyện v́ phải chờ chuyến xe lửa 16h từ Tuy Ḥa vào. Đám con gái đang tập trung dọn dẹp, rửa chén bát.

15h30. Các em tôi lấy Honda đưa khách Nha Trang lên ga xe lửa. Không gian nhà im vắng. Má nằm ngủ ngon trên vơng. Ngồi suốt bữa tiệc hôm nay là một sự cố gắng nhưng tôi nghĩ bà vui và toại nguyện. Ngoài vườn, bóng hiên nhà rợp mát. Ngồi nh́n cây lá lao xao, phía sau là màu sáng bạc lung linh của ḍng sông Dinh dưới nắng chiều rực rỡ. Như bao cuộc vui khác, hợp rồi tan. Sau hân hoan, ồn ào là chút xuyến xao, lặng lẽ. Những thước phim đời lướt qua.

16h30. Dự định sáng mai vào Nha Trang để tối đi Sài G̣n nên chiều nay tôi phải đi thăm nhà vợ ở Hà Thanh và một số thân hữu ở cánh Vĩnh Phú, Phước Đa như bạn Phạm Văn Tân, Chị Phạm thị Hoa - thầy Hiến, chị Lương Lệ Huyền Chiêu - thầy Sơn. Tôi đang có cảm giác uể oải v́ chịu trận tiệc tùng từ sáng đến giờ nhưng không thể nghỉ ngơi. Ngồi đợi nắng chiều xuống nhẹ, vào nhà thay trang phục và xuất hành.

Vượt qua phố “Bằng lăng”, vào "Tử lộ", lên đèo Bánh Ít. Nh́n cột ăng-ten cao vút của ngành viễn thông ở ngọn đồi bên phải, tôi chợt nhớ lại h́nh ảnh hơn 30 năm trước. Nơi ấy có một tượng đài và ngôi chùa mà nhiều người gọi là chùa "Bạch Mă" v́ do sư đoàn Bạch Mă - Đại Hàn xây cất. Chùa có kiến trúc đẹp. Nh́n xa phía dưới là làng Phước Sơn, Phú Diêm, Tân Kiều và núi Ḥn Hèo, một màu xanh êm thơ. Những ngày nghỉ, lêu lổng tôi thường đạp xe lên ấy. Sau 1975 không ai quản lư, người dân làng chung quanh lên đập phá, tháo gỡ, thu dọn sạch sẽ không c̣n thứ ǵ. Kể cả những miếng sân nền beton và nhựa đường.

Dù quốc lộ chỉnh trang nhiều lần, thời cuộc bể dâu, nhưng cái miếu thờ ở đỉnh đèo vẫn hiện diện sống động. Xuống dốc đèo, tôi c̣n nguyên nỗi ám ảnh ngày nào: Một buổi chiều anh Dương Công Minh cùng tôi với chiếc xe ba gác chở đầy hàng cho các quán ở Hà Thanh. Sau cơn "bỉ cực" h́ hục đẩy xe vượt dốc đèo, là đến hồi “thái lai” tận hưởng thú đổ dốc. Tôi ngồi trước, anh Minh lái. Xe vừa đạt tốc độ cao, đầu óc lâng lâng, phơi phới th́ nghe tiếng "ầm", tôi không c̣n hay biết ǵ nữa. Khi "hoàn hồn" thấy chiếc xe ba gác nằm chỏng gọng giữa đường, thùng xe móp méo, hàng hóa đổ ngổn ngang. Mấy két bia, nước ngọt, x́ dầu, bóng đèn .v.v. vỡ tung tóe, nước chảy dài theo con dốc. Tôi không làm chủ được thân thể, tâm trí, như người mất hồn, cứ đứng giữa đường. Thấy ướt mặt nên đưa tay vuốt, nh́n tay đầy máu, tôi chợt khóc ̣a và bắt đầu biết sợ. Anh Minh vô sự nhưng đang sững sờ. Ngày ấy đoạn đường này ít nhà. Vài phút sau mới có vài người đến trợ giúp, một người dẫn tôi đến ngôi nhà gần nhất rửa mặt và chăm sóc. Năm ấy tôi chừng 13 -14 tuổi...Bây giờ nh́n cái miếu thờ bên đường tôi thấy ḿnh có nhiều may mắn, thoát chết nơi "linh thiêng" như vậy.

Con đường vào làng Hà Thanh đă tráng nhựa, không c̣n dốc sỏi đỏ như ngày nào. Nhà vợ vắng tanh. Gia đ́nh có 10 người con nhưng mỗi đứa một nơi. Thằng em giữ “từ đường” làm công nhân ở nhà máy tàu biển Hyundai chưa về. Ông già vợ sau chuyến vào Sài G̣n thăm chơi gia đ́nh tôi cả tháng. Dịp lễ Trung Thu mang quà bánh về thăm nhà. Không ngờ hai ngày sau ông bị tai nạn xe ở đầu ngơ, ngay đèo Bánh Ít. Mất đúng vào đêm rằm Trung Thu năm 2002. Chiều ấy Ninh Ḥa mưa rất lớn nên đó là yếu tố gây tai nạn xe như trên. Sau ngày ông mất, bà già xuống ở với đứa con trai là giáo viên ở Ninh Thủy nên nhà càng thêm vắng vẻ. Thắp một nén nhang. Nh́n tấm h́nh thờ tôi nhớ đây là bức ảnh ông nhờ tôi thực hiện vào một chuyến vào Sài G̣n trước đó. V́ thấy tôi o rất kỹ hai tấm h́nh thờ ông bà già nên ông lại lo "hậu sự" cho ḿnh và không ngờ sớm thành hiện thực. Chẳng biết ông có linh cảm ǵ lại chuẩn bị sớm việc như vậy?! Bóng núi ập xuống nhanh, tôi ngại qua đèo Bánh Ít khi trời tối nên phải quay về Thị trấn.

Ra đầu ngơ thấy xe đưa đón của nhà máy Hyundai vừa dừng bên đường. Công nhân làng Hà Thanh đang xuống. Gặp thằng em vợ chào hỏi vài câu. Bây giờ ở Ninh Ḥa có nhiều thanh niên đi làm cho Hyundai. Nhà máy do tập đoàn Hyundai của Hàn Quốc liên doanh với Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy Việt Nam (Vinashin) đầu tư. Công tŕnh nằm ở vùng biển phía sau dăy núi Ḥn Hèo, xă Ninh Phước. Với qui mô hàng đầu Đông Nam Á, nhà máy đóng tàu cỡ 100.000 DWT và sửa chữa tàu đến 400.000 DWT. Nó đă tạo được khá nhiều công ăn việc làm cho lao động Ninh Ḥa. Khoảng hơn 6000 công nhân viên th́ người Ninh Ḥa chiếm 50%. Muốn đến nhà máy có thể đi Ninh Diêm, quẹo phải về hướng Bá Hà, Ngân Hà hoặc bằng đường riêng của Huyndai là xuống hết dốc đèo Bánh Ít, có một con lộ tráng nhựa chạy thẳng đến sau Ḥn Hèo.

17.30h. Về đến Ngă ba ngoài. Ghé nhà bạn Phạm Văn Tân nhưng vợ bảo ông Chánh văn pḥng đi làm chưa về! Tôi dự đoán trước t́nh h́nh này nên an tâm tiếp tục cuộc hành tŕnh. Vào con đường có hai hàng cây bằng lăng vào chiều xuống thấy ḷng nhẹ nhàng.

Ghé nhà chị Hoa - thầy Hiến gần chùa Phật học. Được biết chị đang chuẩn bị đi Sài G̣n tối nay. Hai con trai của chị đang ở Sài G̣n: Một đang học đại học, một đă ra trường. Các con chưa an cư lạc nghiệp, nên mỗi tháng thầy cô thay phiên nhau vào Sài G̣n "tiếp sức". Thầy Hiến nghỉ hưu đă lâu, có cuộc sống chừng mực, nên trông thầy vẫn khỏe và trẻ trung. Luôn ḥa nhă, tiếp xúc với thầy cảm thấy dễ gần gũi. Thầy là chỗ dựa tinh thần vững vàng cho chị Hoa.

V́ các con chị ở gần nhà tôi, nên chị vào Sài G̣n thỉnh thoảng nhắn đến, có nem Ninh Ḥa hoặc tập thơ làm quà. Ba điều bốn chuyện, b́nh phẩm văn thơ...Kỳ này vào Sài G̣n, chị dự định đến thăm một nhà thơ có tiếng và rũ tôi cùng đi nhưng kế hoạch không thành. Chị Hoa là người nữ duy nhất của Ninh Ḥa là Hội viên Hội VHNT Khánh Ḥa, với bút danh Phạm Dạ Thủy. Người viết thơ văn VN ta không ít, nhưng được công nhận và thành công không nhiều. Văn thi sĩ nữ càng hiếm. Sự xuất hiện của Phạm Dạ Thủy ở Ninh Ḥa là một hiện tượng cá biệt từ trước đến giờ, rất đáng trân trọng. Để có tiếng trên thi đàn quốc gia và được là một "cô Thắm" ở Ninh Ḥa, không dễ dàng chút nào. Mặc dù bận rộn dạy các lớp tiếng Anh cho thiếu nhi và việc nội trợ, nhưng sáng tác rất đều. Với năng lực dồi dào, chị đă xuất bản 6 tập thơ với hơn 400 bài. Có nhiều sáng tác được chọn đăng trên các báo của Việt Nam. Một điều tôi không quên: Chị Hoa là người đă làm "mai mối" cho tôi gặp Hà Thu Thủy để khởi sự thành lập Hội thân hữu Ninh Ḥa - Dục Mỹ tại Sài G̣n.

Tôi định dời gót sớm nhưng chị nói 20 giờ xe mới khởi hành. Bây giờ lộ tŕnh Ninh Ḥa - Sài G̣n có xe đi trực tiếp. Xe đời mới, các chủ là người Ninh Ḥa nên cạnh tranh, đưa đón tận nhà. Ở Sài G̣n, ra bến xe đ̣ đi miền Trung (gọi là bến xe Miền Đông) có một quầy vé riêng cho Ninh Ḥa. Chữ Ninh Ḥa xuất hiện đường đường bên cạnh những địa danh khác như Nha Trang, Đà Lạt, Tuy Ḥa .v.v. Ngồi thêm 10 phút, tôi chào tạm biệt. Đi về hướng trung tâm thị trấn và dự định ghé thăm chị Huyền Chiêu - thầy Sơn, nhà gần rạp Vĩnh Hiệp.

Phố Ninh Ḥa "đi dăm phút đă về chốn cũ"…

 

Dương Tấn Long
(đón xem tiếp kỳ 11)

 


 

 

Đọc :      Kỳ 1     Kỳ 2      Kỳ 3     Kỳ 4     Kỳ 5     Kỳ 6    Kỳ 7    Kỳ 8    Kỳ 9

                  Kỳ 10    Kỳ 11    Kỳ 12    Kỳ 13   Kỳ 14   Kỳ 15 (Hết)

 

        Trang Văn Thơ của Dương Tấn Long