Tản Mạn Về Thi Ca HUY CẬN V ĐINH HNG
Đa Hoa Hồng

 

? { @
 

       Thi ca v m nhạc c thể ni c nhiều gắn b với nhau, người nhạc sĩ cảm hứng một bi thơ, th chất thơ v nhạc được giao duyn vo nhau. Ci lợi chung l tc phẩm giao duyn đ được mọi người biết đến. Trong lịch sử thơ nhạc Việt Nam, v dụ chng ta c cc bi Mu Tm Hoa Sim, L Diu Bng, Tuổi 13, o Lụa H Đng, Ai Về Sng Tương, Mộng Dưới Hoa hoặc Ngậm Ngi,... Trong bi viết ny, ti muốn trnh by về hai thi sĩ Đinh Hng với Ngậm Ngi v Huy Cận với Mộng Dưới Hoa.

 

* Về Huy Cận:

 

       Trong bi viết "Huy Cận Trong Ti" của nh văn Đặng Tiến c nhắc lại chuyện cũ tại Paris: "năm 1998, tnh cờ Huy Cận v Phạm Duy cng c mặt tại Paris. Nhạc sĩ muốn quan hệ, hỏi ti số điện thọai, ti tham khảo Huy Cận, v anh trả lời ngay: Phạm Duy ? Phạm Duy th mnh phải gọi anh ấy trước, chớ sao để anh ấy gọi mnh? Sau đ vi giờ, Phạm Duy gọi lại ti, giọng cn rơm rớm, kể đ ni chuyện với nhau cả tiếng. Huy Cận cảm ơn Phạm Duy đ phổ nhạc bi thơ Ngậm Ngi lm cho nhiều người biết. Sau đ nhạc sĩ sưu tập 16 giọng ht bi Ngậm Ngi nhờ ti chuyển về nh thơ. Ti biết l Huy Cận chn thnh, v bi Ngậm Ngi kể lại một mối tnh c thật, anh ngậm ngi v c gi đẹp đi lấy chồng. Anh c ni ln điều ấy v chnh thức nhắc đến nhạc phẩm Phạm Duy năm 1993, thời m khng mấy trong nước ai ni đến tn Phạm Duy.


       Năm 2000, một buổi chiều đi lang bang ở Paris với Huy Cận, ti rủ anh gọi dy ni sang Mỹ thăm Phạm Duy chơi, từ phng điện thoại cng cộng. Ti nhn anh trong ca-bin : lc đầu hng hồn, khoa chn ma tay, về sau lấy khăn tay chậm ln mắt. Khng biết hai ng ni chuyện g, ti khng hỏi."

       Bi viết ghi nhận thm: "Huy Cận l một ti năng lớn, đ c những đng gp quan trọng cho phong tro Thơ Mới".

 

       Thật vậy, khi nhn thơ Huy Cận qua lăng knh thi ca văn học trước 1954, thơ ng thật lng mạn, trữ tnh v nhiều thi vị. Bi Ngậm Ngi cho thấy điều ti muốn ni. Bốn cu đầu:

 

"Nắng chia nửa bi; chiều rồi...
Vườn hoang trinh nữ xếp đi l rầu.
Sợi buồn con nhện giăng mau;
Em ơi ! Hy ngủ... anh hầu quạt đy."

 

       Ti thch từ ngữ m ng dng như: Nắng chia nửa bi, chiều rồi...,  Vườn hoang trinh nữ, xếp đi l rầu hay Sợi buồn,... Lờng ta buồn khi nhn con nhện đan tơ, với ti th n hay v cng. Ở đoạn sau:

 

"Lng anh mở với quạt ny;
Trăm con chim mộng về bay đầu giường.
Ngủ đi em, mộng bnh thường !
Ru em sẵn tiếng thy dương mấy bờ...
Cy di bng xế ngẩn ngơ...
-- Hồn em đ chn mấy ma thương đau ?
Tay anh em hy tựa đầu,
Cho anh nghe nặng tri sầu rụng rơi..."

 

       Những nhm chữ như:  Trăm con chim mộng về bay đầu giường, mộng bnh thường, Ru em sẵn tiếng thy dương mấy bờ, Cy di bng xế ngẩn ngơ, Hồn em đ chn, mấy ma thương đau; v, tri sầu rụng rơi. Nỗi sầu tượng hnh qua tri chn rơi rụng. Ti thch cch v von như vậy. Thuật dng chữ của Huy Cận thật tuyệt vời.

 

       Huy Cận l tn thật, họ C. Sinh tại lng n Ph, huyện Hương Sơn, nay thuộc về huyện Đức Thọ, tỉnh H Tĩnh, vo ngy  31/05, năm 1919. Thn phụ của ng l nh nho, đậu tam trường, lm hương sư, sau về qu dạy chữ Hn. Thn mẫu l một c gi ở vng qu c nghề dệt lụa truyền thống (x Tng Ảnh, huyện ức Thọ, tỉnh H Tĩnh). Cả hai đều yu văn chương v rất thuộc truyện Kiều. ng tốt nghiệp trung học tại trường Quốc Học Huế, rồi tốt nghiệp Cao đẳng Nng Lm tại H Nội, 1942. Thời học sinh ng đ nổi tiếng, c thơ đăng bo Ngy Nay của Tự Lực Văn Đon (1938). ng giỏi Php văn, m văn chương Php. Năm 1938, Huy Cận đ được giải thưởng ton Đng Dương (concours gnral) về Luận Php văn. Thời sinh vin, năm 1940, đ cho in tập thơ Lửa Thing, Đời Nay xuất bản, Xun Diệu đề tựa, T Ngọc Vn trnh by. Đy l thời gian m tn tuổi của ng ln cao trong sự nghiệp văn học của nh thơ Huy Cận. Theo học giả Hoi Thanh nhận xt:

       "ời chng ta nằm trong vng chữ ti. Mất bề rộng, ta đi tm bề su.Nhưng cng đi su, cng lạnh. Ta thot ln tin cng Thế Lữ, ta phiu lưu trong trường tnh cng Lưu Trọng Lư, ta đin cuồng với Hn Mặc Tử, Chế Lan Vin, ta đắm say cng Xun Diệu. Nhưng động tin đ khp, tnh yu khng bền, đin cuồng rồi tỉnh, say đắm vẫn bơ vơ. Ta ngơ ngẩn buồn trở về hồn ta cng Huy Cận. "

 

ng c nhiều ng thơ hay. Những bi như:

 

"Đm mưa lm nhớ khng gian,
Lng run thm lạnh nỗi hn bao la
Tai nương nước giọt mi nh
Nghe trời nặng nặng, nghe ta buồn buồn.
Nghe đi rời rạc trong hồn
Những chn xa vắng dặm mn lẻ loi
Rơi rơi du dịu rơi rơi
Trăm mun giọt nhẹ nối lời vu vơ...
Tương tư..."

(bi "Buồn Đm Mưa")

 

       Trong bi thơ sau đy, thơ dễ thương, tnh mất đi trong nuối tiếc:

 

"...Yu biết mấy nếu c lần gặp lại!

Ti vụng về, ti ngơ ngc, nn chi
Người bn ti m để người đi,
Ti lm nũng, quyết giữ lng kiu hnh;
Người ở đ, ti lm như ghẻ lạnh;
Người đi rồi, thi mong mỏi g đu!
Những bn tay đng lẽ phải giao nhau,
Hờ hững thế! Khng chịu cầm lưu luyến..."

(bi "Tnh Mất")

 

       Khi yu nhau người ta nhớ nhau, dnh thời gian cho nhau qua tưởng, thi sĩ tặng người yu cả buổi sng trong lng:

 

"Anh tặng em buổi sng hm nay
C hoa sen nở hồ Ty trắng hồng
Tặng em trời mt như sng
Trong veo chảy giữa hai dng cy xanh
Anh tặng em buổi sng lng anh
C my c nước c cnh c hoa
C mnh v lại c ta
Trong hương sen ngt nở xo lng sen
Anh tặng em cả những..."

 (bi "Buổi Sng Hm Nay")

 

       Thi sĩ Huy Cận vốn l người của lng mạn, của thủy chung. Tc phẩm Lửa Thing c điểm đặc sắc của nt Thơ Mới v được lồng trong thi phong c biệt của Huy Cận. Cũng theo bi viết của nh văn Đặng Tiến th Huy Cận đ tự nhận định về mnh: "Dng thơ ti lun lun nhất qun, đ l thơ của cuộc đời, của con người, lc buồn nhất cũng khng lạc vo thơ Loạn, thơ Đin. Trong thơ ti, cảm xc vũ trụ rất đậm nt, nhưng ha quyện với cảm xc về cuộc đời".

       L một trong những nh thơ xuất sắc nhất của phong tro Thơ Mới, thơ ng c một bản sắc v phong thi đặc th, ẩn chứa chiều su của hồn thơ, sự lng mạn của thi vị. Thơ Huy Cận mang một nỗi buồn su lắng, min man sầu no v nỗi buồn của "tri sầu rụng rơi".

 

       Tc giả của Lửa Thing, Huy Cận đ tạ thế tại H Nội, vo ngy 19 thng 2-2005, thọ 86 tuổi.

 

***

* Về Đinh Hng:

 

Ni tới nh thơ Đinh Hng, chng ta khng thể bỏ qua bi thơ tuyệt tc của sự lng mạn trong tnh yu, bi Tự Tnh Dưới Hoa, m sau ny ng phối hợp với nhạc sĩ Phạm Đnh Chương, đưa vo khung nhạc thnh bi ca nổi tiếng mang tn "Mộng Dưới Hoa".
Sau đy l trọn vẹn bi thơ:

 

"Chưa gặp em, ti vẫn nghĩ rằng:
C nng thiếu nữ đẹp như trăng.
Mắt xanh l bng dừa hoang dại,
Thăm thẳm nhn ti, khng ni năng.

Bi thơ hạnh ngộ đ trao tay,
i mộng no hơn giấc mộng ny ?
Mi phấn em thơm mi hạ cũ,
Nửa như hoi vọng, nửa như say.

Em đến như my, chẳng đợi kỳ,
Hương ngn gi ni động hng mi.
Tm tư khp mở đi t o,
H hẹn lu rồi - Em ni đi !

Em muốn đi ta mộng chốn no ?
Ước nguyền đ c gc trăng sao.
Truyện tm tnh: dưới hoa thin l,
Cn lối bng khung: Ng trc đo.

Em chẳng tm đu cũng sẵn thơ.
Nắng trong hoa, với gi bn hồ,
Dnh ring em đấy. Khi tnh tự,
Ta sẽ đi về những cảnh xưa.

Rồi buổi ưu sầu em với ti
Nhn nhau cũng đủ lng qun đời.
Vai kề một mi thơ phong nguyệt,
Hạnh phc xa xa mỉm miệng cười."

 

(Đinh Hng, "Tự Tnh Dưới Hoa")

 

       Theo nh văn Nguyễn Đnh Cường viết trong bi "Một Cht Giai Thoại Về Bi Ht Mộng Dưới Hoa", đăng trong bo "Văn Nghệ", số 7, năm 2001, bi viết được trch đoạn về nguồn gốc của bi ht pht xuất từ thơ như sau:

       "Nhạc sĩ Phạm Đnh Chương đ đng gp nhiều tc phẩm thật đẹp, như những hạt kim cương lng lnh, vo kho tng m nhạc Việt Nam - đy ti khng c tham vọng trnh bầy về sự nghiệp sng tc phong ph v gi trị của ng, m chỉ xin ghi lại một giai thoại nhỏ đ được chnh ng kể trong một lần ti chở ng trn xe khi đi thăm ca sĩ Hoi Trung đang nằm trong một bệnh viện ở Pasadena vo năm 1990 . Khi ti hỏi về trường hợp sng tc bản Mộng Dưới Hoa th ng cho hay l khoảng năm 1957 g đ, ng đọc tập thơ Đường Vo Tnh Sử của Đinh Hng, thấy bi Tự Tnh Dưới Hoa hay hay, c nhiều hnh ảnh đẹp, lời thơ c vẻ cổ điển ước lệ với mỹ nhn, với trăng sao, my nước, suối rừng, mơ mộng, v.v...".

 

       V khung nhạc được nhạc sĩ Phạm Đnh Chương ngn nga sng tc xong, nhưng lời thơ của bi Tự Tnh Dưới Hoa chưa được hon chỉnh ở phần điệp khc, l do v thơ thất ngn, m nhạc lại xử dụng 6 nốt. Do đ,  thi sĩ Đinh Hng đ thay đổi thơ lại cho ph hợp với bi ht cho trọn vẹn. Kết quả sau cng, bi Mộng Dưới Hoa được hnh thnh do nổ lực của cả hai pha nhạc sĩ v thi sĩ.

 

Về tiểu sử của nh thơ của Tự Tnh Dưới Hoa được ghi nhận như sau:

 

       Đinh Hng sinh ngy 3 thng 7 năm 1920 tại lng Phượng Dực tỉnh H Đng. ng c bt hiệu Thần Đăng khi lm thơ chm biếm, v Hoi Điệp Thứ Lang khi viết tiểu thuyết. Sau khi đậu xong Cao Đẳng tiểu học, ng bỏ ngang đi viết văn, lm thơ; chịu sự dẫn dắt của Thế Lữ, bắt đầu nổi tiếng nhờ thi phẩm Kỳ Nữ m Thế Lữ in trong truyện Trại Bồ Tng Linh. Năm 1954, Đinh Hng di cư vo Si Gn, chủ trương nhật bo Tự Do. ng mất ngy 24 thng 8 năm 1967 tại Si Gn v bệnh ung thư ruột.

       Những tc phẩm tiu biểu của ng l: 2 tập thơ M Hồn Ca (1954) v Đường Vo Tnh Sử (1961 - Giải thưởng Văn Chương Ton Quốc về Thi Ca năm 1962), tiểu thuyết d sử C Gi G n Khu, Người Đao Phủ Thnh Đại La,..., kịch Cnh Tay Ho Kiệt, Phan Thanh Giản.

       Sở trường của Đinh Hng l nt thơ của hệ phi Tượng Trưng (symbolism). Thơ ng trau chuốt, gọt dũa, c nhiều hay lạ, dng nhiều hnh ảnh như trong bi Tiết Điệu Một Bn Tay, v ngn từ ma qui như trong bi c Mộng:

"...Ta muốn đin v khe miệng em cười,
Ta cuồng dại bởi nghn cu em ni.
Nhan sắc ấy chớ nn tn nhẫn vội,
Tnh mất rồi! on hận đ mnh mng.
Chớ thờ ơ! Ta nổi giận v cng,
Nhiều c mộng hằng len vo giấc ngủ.
Ta qun hết! Ta sẽ lm Bạo Cha,
Sống nghn năm ngự trị một lng em.
Cuộc n tnh gh rợn suốt mun đm
No ai tiếc thương g thn mỹ nữ!
Tay mỏi m sẽ dy v nhung lụa,
Phấn hương nhu, tan tc o xim bay.
Ta bắt em cười, ni, bắt em say,
Ta đi lấy mảnh linh hồn bỡ ngỡ..."

       Hay trong bi thơ điển hnh cho nỗi đin loạn sau, thi sĩ đ đi xa thực tế khi diễn tả người tnh trong huyền thoại ma qui:

 

"Bng ta đi trm khắp lối hoang sơ
V chn bước nghe chuyển rung đồi suối
Trng thấy ta, cả ci đời kinh hi...
...Ta cười mỉm, bỗng thấy nng che mặt
Ta giơ tay, nng khiếp sợ li xa
Ta lại đin rồ, đau đớn, xt xa
Trong c độc, thấy tnh thương cũng mất..."

(Bi Ca Man Rợ)

 

       Đinh Hng vừa l thi sĩ của phong tro Thơ Mới khi mới bộc khởi, rồi theo lun sang thời hậu Thơ Mới. ng l một thi sĩ c khuynh hướng thch thơ tự do ngay từ lc cn rất trẻ:

 

"Ta nm bt , giẫm ln sầu một buổi
Xa vở bi , mở rộng sch Ham M
Đ từng phen tro cổng bỏ trường về
Xếp đạo đức dưới bn chn ngạo mạn..."

 (Thơ Mới Nhớn)

 

Thơ theo hệ phi tượng trưng, tượng hnh:

"Anh sẽ tạc hnh em nguyn khối ngọc
Tay tnh si ln đặt giữa hồn sầu
Rồi những ngy di, rồi những canh thu
Từng giọt lệ nt nhu vai cẩm thạch
nhạc tm linh, cung đn thể phch
Xin ghi vo tiết điệu một bn tay:
- Em ht anh nghe m hưởng mến thương ny."

(Tiết Điệu Một Bn Tay)



       Trong số những thi sĩ c mặt từ thời tiền chiến, sau đ di cư vo Nam, Đinh Hng l thi sĩ gần như duy nhất tiếp tục sng tc thơ v đ để lại một gia ti thơ c gi trị xt cả về nội dung lẫn nghệ thuật. Ti thch chất thơ trữ tnh của Đinh Hng. Tnh lng mạn lng đng trong nhiều bi thơ của ng, v dụ như bi Bao Giờ Em Lấy Chồng:

"i biết bao giờ em lấy chồng?
Đầu thu hay cuối một ma đng?
Bn người c nh trăng, đn mới,
Em nhận thơ lng ti nữa khng?

Hoa nở c đơn, bng động thềm,
Vườn xưa cn thoảng cht hương em.
Xt xa l cỏ vương mi tc,
T o bay về, nhớ suốt đm..."

       Ny nh, cht hương em, bao xt xa l cỏ vương mi tc, để t o bay về, anh nhớ suốt đm. Lời em bay bướm, để tưởng rằng em đ yu. V ai lm đẹp my trời thế? Đ l nt thơ đẹp trong thơ Đinh Hng:


"M chẳng tnh chung cũng hẹn nhiều,
Lời em bay bướm, tưởng rằng yu.
V ai lm đẹp my trời thế?
Ti đợi tin thu sớm lại chiều.

Em ướp hương vo những giấy thư,
Ti hn ln chữ một đi tờ.
Nghĩ rằng: Em gửi hồn thơm đấy,
L bởi lng kia đ ước mơ..."


Ti vẫn thch bi ht Mộng Dưới Hoa:

"Chưa gặp em, ti vẫn nghĩ rằng:
C nng thiếu nữ đẹp như trăng.
Mắt xanh l bng dừa hoang dại,
Thăm thẳm nhn ti, khng ni năng..."

 

       Thi sĩ của Tnh Tự Dưới Hoa chn giấc mộng nhớ em khi hồn gi trọn trong manh o nhớ. Nh thơ của tnh tư yu đương:

 

"Em đi rồi! Then kha cả chim bao,
Gầy vc mộng, gi trn manh o nhớ..."

 

 

 

      

Lời cuối, bi viết ny đ điểm qua hai nh thơ c nhưng ng thơ tnh lng mạn, theo khuynh hướng Thơ Mới, thơ tự do. Đặc biệt hai ng cũng l tc giả hai bi thơ được phổ nhạc, để rồi hai bi tnh ca bất hủ đ vo trong vườn hoa m nhạc Việt Nam, v mi mi ngự trong tm hồn ti: Ngậm Ngi v Mộng Dưới Hoa.

 

 

 

Đa Hoa Hồng

Dallas, 07/2007 

 


 

        Trở về www.ninh-hoa.com