CHÙA THANH LƯƠNG 清 涼 寺

các chùa khác  |  www.ninh-hoa.com

 


 

                        CHÙA THANH LƯƠNG   清 涼 寺

 

Ngôi chùa cổ gần 300 năm,  ở làng quê Nhĩ Sự,  Ninh Ḥa, Khánh Ḥa.

 Trí Bửu Nguyễn Thừa.

 


Chữ Hán khắc trên Đại Hồng Chung

          

          “Quê tôi có gió bốn mùa,

          Có trăng giữa tháng, có chùa quanh năm

          Chuông hôm, gió sớm, trăng rằm,

          Chỉ thanh đạm thế… âm thầm thế thôi! ”

(Mây Tần, Nguyễn Bính)

 

           Từ ngă tư Thị trấn Ninh Ḥa, trước Huyện, đi dọc theo quốc lộ 26 về phía Tây, đến cây số 5, rẻ vào hương lộ bên tay phải hướng vào truông Nhĩ Sự, đó là đường đến quê tôi, Chùa Thanh Lương - ngôi chùa cổ, nơi sinh hoạt văn hóa tâm linh, ở làng quê Nhĩ Sự, Ninh Ḥa.

          “Mái chùa che chở hồn dân tộc,

           Nếp sống muôn đời của tổ tông”

          Chùa Thanh Lương, tọa lạc tại thôn Nhĩ Sự, xă Ninh Thân, huyện Ninh Ḥa, tỉnh Khánh Ḥa, được xây dựng trên mô đất  khá cao, mặt hướng về Đông, đón ánh sáng mặt trời, như xua đi màn đêm u tối. Chung quanh chùa là vùng đất thổ mênh mông, trù phú và bên cạnh là cánh đồng lúa thẳng cánh c̣ bay, bát ngát, ph́ nhiêu:

 

1.- Bối cảnh lịch sử:

Ngược ḍng lịch sử: trước năm 1653, lănh thổ Đại Việt về phương Nam đến đất Phú Yên tiếp giáp với Chiêm Thành và núi Thạch Bi - núi Đại Lănh ngày nay - là đường ranh giới tự nhiên giữa hai nước. Sách Địa dư chí của Nguyễn Trăi chép : “ Khoảng niên hiệu Hồng Đức, Trà Ḥa (Trà Toàn) nước Chiêm vào cướp ở Hóa Châu, Thánh Tông (1460-1497) thân đi đánh, phá được thành Đồ Bàn, thu phục bờ cơi cũ, lại mở đất đến núi Thạch Bi ...” . V́ có sự kiện vua Chiêm là Bà Bật (Bà Tấm, Bà Tranh) vào năm 1653 đời Chúa Nguyễn Phúc Tần (1648-1687) vượt núi Thạch Bi quấy phá đất Phú Yên nên vùng đất Khánh Ḥa hôm nay đă có 356 năm mở đất. Sách Đại Nam nhất thống chí chép : “ Đời Thái Tông Hiếu Triết Hoàng đế Nguyễn Phúc Tần năm thứ 5 là năm Quư Tỵ (1653) .... sai Cai Cơ Hùng Lộc đánh dẹp. Người Chiêm hàng, do đấy chiếm lấy đất từ sông Phan Rang (Ninh Thuận) trở về phía đông đến địa giới Phú Yên, đặt dinh Thái Khang gồm 2 phủ Thái Khang , Diên Ninh và 5 huyện (Thái Khang lănh 2 huyện Quảng Phúc   và Tân Định   , Diên Ninh lănh 3 huyện Phúc Điền   , Vĩnh Xương    và Ḥa Châu  )

Trải qua các đời Chúa, đời vua triều Nguyễn, từ dinh Thái Khang đến dinh B́nh Ḥa   (1803), trấn B́nh Ḥa (1808), tên dinh đă được thay đổi sau 150 năm mở đất. Tất cả những ǵ Chúa Nguyễn Phúc Tần mong ước trên vùng đất mới này đều được thể hiện. Cho đến khi vua Gia Long lên ngôi chưa được hai năm, đă quyết định đặt tên một vùng đất luôn b́nh an, người dân hiền ḥa, vùng đất, khí hậu  hiền ḥa ...  là B̀NH H̉A . Thiên nhiên đă tạo nên một vùng đất tươi đẹp, hiền ḥa và cũng tạo nên con người hiền ḥa, thuần hậu, thân thiện

Vào năm 1832, vua Minh Mạng đă cải tổ lớn các đơn vị hành chánh trong toàn quốc. Sách Đại Nam Thực Lục ghi :  “Nhâm Th́n, năm Minh Mạng thứ 13 (1832), tháng 10, ngày mồng 1, : Bắt đầu chia hạt, đặt quan từ Quảng Nam trở vào Nam » (…) 1. Chia tỉnh hạt : …. Tỉnh Khánh Ḥa  : trước là B́nh Ḥa , thống trị phủ Diên Khánh , Ninh Ḥa   và 4 huyện Phúc Điền, Vĩnh Xương, Quảng Phúc, Tân Định. Trước đây là 2 huyện Hoa Châu và Phúc Điền, nay nhập lại thành huyện Phúc Điền “ . Tên dinh B́nh Ḥa đă được đổi lại là tỉnh Khánh Ḥa , cách 179 năm từ lúc đầu mở đất và sau 29 năm mang tên B́nh Ḥa. Chữ B̀NH đổi thành chữ KHÁNH . KHÁNH có nghĩa là mừng, chúc mừng cho vùng đất luôn H̉A . Chữ KHÁNH trong huyện Diên Khánh cũng là mong ước niềm vui được kéo dài, được b́nh yên, thuận ḥa như tên huyện Ninh Ḥa    .

           2.- Sự h́nh thành và phát triển chùa Thanh Lương:          

           T́m hiểu nguồn gốc chùa Thanh Lương, rất tiếc, bị thất truyền do chiến tranh, nên đến nay chưa ai có thể xác định chính xác chùa tạo lập cách nay bao nhiêu năm  và Tổ Khai sơn là vị nào?

           Tuy nhiên, từ đại hồng chung cổ lưu truyền trong chùa, trên thành chuông có khắc Hoà Thượng Chứng minh, địa danh, vị Trụ tŕ, ngày, tháng, năm, lúc đúc chuông bằng chũ Hán:

 

上寶下楊和尚證明.大越國廣南處平康府新定縣中總平安社平安村.住持僧積仁大師.清涼寺奉佛今本道及十方善男信女眾等.景興二十四年四月吉日鑄鴻鐘…       

 

        "Thượng Bửu hạ Dương, Ḥa thượng chứng minh, Đại Việt quốc, Quảng Nam xứ, B́nh Khang phủ, Tân Định huyện, Trung tổng, B́nh An xă, B́nh An thôn. Trụ tŕ tăng Tịnh Nhơn đại sư, Thanh Lương tự, phụng Phật, kim bổn đạo cập thập phương thiện nam tín nữ chúng đẳng. Cảnh Hưng nhị thập tứ niên, tứ ngoạt kiết nhựt chú Hồng Chung…”

 

           Có nghĩa là: “Tại thôn B́nh An, xă B́nh An, tổng Trung, phủ B́nh Khang, huyện Tân Định, xứ Quảng Nam, nước Đại Việt, Ḥa Thượng húy thượng Bửu hạ Dương Chứng minh đúc Đại Hồng Chung, vào năm Cảnh Hưng thứ 24 (1763), tháng tư ngày lành (Phật Đản) , chuông do Đại sư Tích Nhơn trụ tŕ chùa Thanh Lương cùng tất cả thiện nam tín nữ, thập phương.bổn đạo cúng dường tạo lập…“

 

 Từ  đó chúng ta có thể khẳng định chùa Thanh Lương được khai sơn vào thời vua Lê Cảnh Hưng (1740-1786) năm thứ 24, năm 1763. Vị Trụ tŕ vào thời điểm đúc chuông là Đại sư Tích Nhơn, ở thôn B́nh An (Nhĩ Sự), xă B́nh An, tổng Trung, phủ B́nh Khang, huyện Tân Định (Ninh Ḥa)

 

          Ḥa Thượng Chứng minh đúc chuông là Ngài Tế Hiển – Bửu Dương, chính là Tổ khai sơn chùa Thiên Bửu thượng, Điềm Tịnh, Ninh Phụng, Ninh Ḥa, khoảng thời vua Lê Dụ Tông (1706-1729).  

 

           Vào thời Tây Sơn và Nguyễn Ánh đánh nhau,  đại hồng chung của các chùa  bị tịch thu mang đi đúc súng. Để tránh nạn lấy chuông đúc vũ khí, chùa Thanh Lương đă đem chuông dấu ở Bàu Bơi, (giáp ranh giới giữa Nhĩ Sự và Đại Cát). Ḥa b́nh lập lại mọi người đi t́m, nhưng không t́m thấy. Dân làng Đại Cát và Nhĩ Sự đem lễ vật đến bàu cầu nguyện, th́nh ĺnh đại hồng chung nổi lên, nhưng rồi lại ch́m xuống nước. Mọi người lặn xuống t́m xem th́ thấy chuông úp sấp trên cát. Cùng nhau kéo lên, kéo hết hơi hết sức, vẫn không di chuyển được chút nào.

            Sau đó, hào lăo làng Nhĩ Sự thiết lập hương án thành tâm cầu nguyện, xin thỉnh chuông về chùa Thanh Lương, th́ lạ lùng thay, đại hồng chung tự nhiên nhẹ bổng, mọi người khiêng về chùa  nhẹ nhàng.

            Chính nhờ đại hồng chung này mà các vị Trụ tŕ đương thời biết được các vị Tổ Khai sơn chùa Thiên Bửu, chùa Phổ Hóa, chùa Thanh Lương: sống vào thời Hậu Lê, và các chùa tạo lập vào  thời Vua Lê Cảnh Hưng.

             Và cũng từ ấy, thật khó quên được những phút giây khi ta đắm ḿnh trong khung cảnh thanh cao, thoát tục. Tiếng chuông chùa Nhĩ Sự tiếp tục ngân lên, đều đều hằng đêm, làm cho không gian và thời gian lúc ấy như lắng đọng trong một thể điệu trầm thiêng, tĩnh tại. Cảnh vật như cộng hưởng tiếng chuông, tất cả đều trở nên lung linh, trầm mặc. Tiếng chuông chùa quả thật đă có một năng lực hồi sinh phi thường:

             “Chuông chùa lay bóng thời gian

               Đồi cây thiêm thiếp, trăng vàng ngậm sương

               Tơ trăng gieo lọt mấy đường

               Chuông ngân huyền diệu, đau thương dịu ḷng” 

 

            Chùa Thanh Lương đă trải qua nhiều lần trùng tu, những lần trùng tu gần đây như: Trùng tu năm 1940,1961,1994, và  toàn cảnh ngôi chùa Thanh Lương Phạm vũ huy hoàng, uy nghi, lộng lẩy như hiện nay, được đại trùng tu vào năm 2008 (Mậu Tư) dưới đời Đại Đức Nguyên Hân – Thiện Hoan gồm: Chánh điện, Tổ đường, Đông lang, cổng Tam quan, Tượng đài Quan Thế Âm, .Tượng đài Phật Di Lặc, Tháp Đại sư Thích Từ Nhẫn…

            Đến thăm chùa Thanh Lương chúng ta có cảm nhận, đây thật là cảnh Thiền môn thanh tĩnh, bốn bề vắng lặng, từ tiếng chuông ngân nga, tiếng gơ mơ, ḥa với tiếng ve sầu râm ran, tiếng chim hót lănh lót, tạo thành một bản ḥa âm trầm hùng ân cần nhắc nhở mọi người: “hăy lánh dữ làm lành, tu thân, hướng thiện”

            Đặc biệt, tại chùa Thanh Lương có cây me cổ thụ hằng mấy trăm năm, gốc me mấy người ôm không xuể, đứng sừng sửng, vươn cao ṿi vọi, tán lá xum xuê, che rợp bóng mát cho chùa, bất luận nắng, mưa, gió, rét như những người nông dân ở đây luôn chịu đựng một nắng, hai sương, nhưng lại rất anh dũng, kiên cường trong quá tŕnh dựng nước và giữ nước.    

   Thanh Lương ngôi chùa cổ giữa làng quê Nhĩ Sự,  Ninh Ḥa là nơi sinh hoạt văn hóa tâm linh của những người nông dân, cần cù chất phát, hiền lành.

            

              Đúng là:

            “Chùa đứng hiền lành tự thuở xưa,

              Hồn dân gởi gắm tự bao giờ,

              Tổ tiên bồi đắp qua năm tháng,

              Nối tiếp không ngừng lớp tuổi thơ”.

                                           (Ngày vui dân tộc – Huyền Không) 

          

 3.- Thanh Lương tự, qua các đời truyền thừa:

            Là một ngôi chùa cổ gần ba trăm năm, đă  trải qua nhiều đời trụ tŕ, nhưng  long vị của chư Tổ bị thất lạc, nên hiện nay chỉ xác định được các đời Trụ tŕ:

1.- Đại sư Tích Nhơn                   (1763)

2.- Đại sư Chơn Giác                   (1885)

3.- Đại sư Trừng Thơ – Từ Nhẫn (1935-1974)

4.- Đại Đức Thích Thiện Hoan Pháp danh Nguyên Hân (từ năm 1974 đến nay)

                                                                                 

                                                                                       TBNT.

                                                  Nhớ về quê mẹ… ngày Trọng Thu - Kỷ Sửu, 2009

 

Sau đây là h́nh ảnh minh họa Thanh Lương cổ tự  ghi nhanh ngày 06.10.2009                                                                                                  


 

Trí Bửu  Nguyễn Thừa